Szkodliwość napojów energetycznych, czyli dlaczego warto wybrać kawę

Gdy obecnie w mainstreamie panuje przekonanie, że energetyki to trucizna, to z drugiej strony nawet wśród osób zajmujących się dietetyką opartą na faktach można często usłyszeć, że dupnięcie Monsterka jest na równi z wypiciem kawy i napoje te są mechanistycznie sprowadzane do wody z kofeiną, witaminami i paroma dodatkami do żywności (ewentualnie z cukrem gdy nie wybieramy wersji 0kcal).

Niestety mimo mojej miłości do energetyków, sprawa nie wygląda kolorowo jak puszki Red Bulla. Najnowsze badania wskazują na to, że spożycie napojów energetycznych, w przeciwieństwie do kawy może niekorzystnie wpływać na nasze zdrowie.

Wpływ energetyków na serce

Badania wykazują, że energetyki podnoszą zarówno skurczowe jak i rozkurczowe ciśnienie tętnicze, co może zwiększać ryzyko śmierci w wyniku choćby zawału serca [1]. No dobra, ale wiemy, że za takie hemodynamiczne zmiany wpływ ma kofeina, więc dlaczego w przypadku kawy mówi się o prozdrowotnym wpływie na serce?

Ponieważ w porównaniu z kawą, energetyki podnoszą ciśnienie krwi w większym stopniu, co wykazano porównując Red Bulla z grupą kontrolną, gdzie spożywana była taka sama ilość kofeiny, jednak w ich napojach nie było żadnych innych dodatków [2].

W innym badaniu z kolei, które zostało podobnie zaprojektowane, gdzie jedna grupa spożywała napój energetyczny, a grupa kontrolna przyjmowana napój zawierający kofeinę, sok z cytryny i syrop wiśniowy zaobserwowano podobne efekty [3].

Skurczowe ciśnienie tętnicze było na podobnym poziomie bezpośrednie po spożyciu napojów, ale po 6 godzinach było znacznie wyższe w przypadku grupy, która piła energetyka (badanie dokonywano po 1, 2, 4, 6 i 24 godzinach).

Oprócz tego, zaobserwowano również znaczne wydłużenie odstępu QT, występujące po 2 godzinach od spożycia napoju. Odstęp QT jest to odcinek w zapisie EKG, który odzwierciedla czas pełnego cyklu pobudzenia i powrotu do stanu wyjściowego mięśniówki komór serca i jest to jeden z markerów, wykazujących podwyższone ryzyko wystąpienia arytmii [4].

Należy jednak wspomnieć, że w badaniach, które trwały więcej niż jeden dzień nie zauważono takich zmian. W jednym z nich ochotnicy spożywali dwie puszki napojów energetycznych dziennie (łącznie 500 ml) i parametry hemodynamiczne były takie same w dniu pierwszym jak i po 7 dniach takiej „kuracji”. Tak więc ciągle potrzebujemy więcej dokładnie kontrolowanych, długoterminowych badań klinicznych, zanim będziemy mogli z całą pewnością stwierdzić ryzyko [5].

Energetyki niszczą zęby

Kolejnym może mniej niebezpiecznym, ale myślę, że ważnym aspektem jest wpływ na nasze zęby. Często mówi się o tym, że kawa wpływa na nie negatywnie, ale nie jest to prawda. Przynajmniej nie do końca.

To prawda, że kawa może odbarwiać zęby, ale… Nie jest to tak drastyczne i występuje głównie po wybielaniu zębów, wtedy powinniśmy szczególnie unikać tego typu napojów, aczkolwiek kawa przebarwia nasze zęby w mniejszym stopniu niż czerwone wino, herbata czy cola [6]. Poza tym wykazano, że zawarte w niej polifenole i inne związki bioaktywne mogą zapobiegać ubytkom w naszej jamie ustnej [7], czego nie można powiedzieć o napojach energetycznych.

Energetyki cechują się najczęściej niskim pH, zdolnością do buforowania śliny i zawartością dodatków w postaci kwasów, najczęściej cytrynowego, który jest szczególnie niekorzystny dla zębów.

Napoje te przyczyniają się do erozji szkliwa oraz mogą powodować nadwrażliwość zębów, czego raczej nikt sobie nie życzy [8]. Do tego dochodzi oczywiście zawartość cukru, ale ten temat pozostawię w spokoju, z uwagi na to, że obecnie niemal każda marka oferuje wariant oparty na słodzikach.

Czy napoje energetyczne są skuteczniejsze od kawy?

Oczywiście za efekt ergogeniczny w kawie odpowiedzialna jest kofeina, więc wydawałoby się, że będą on analogiczne jeśli taką samą dawkę kofeiny uzyskamy z energetyków… Ale nie do końca.

W metaanalizie z 2017 roku wykazano, że spożywanie energetyków ma pozytywny wpływ na siłę mięśniową i wytrzymałość, co ciekawe, okazało się, że nie tylko zawartość kofeiny miała znaczenie, ale też jej stosunek do tauryny – im wyższe stężenie tauryny, tym lepsze były osiągi sportowe [9], co niejako stoi w opozycji do obserwacji innych badaczy [10, 11], gdzie kofeina była uznana za jedyny czynny składnik, decydujący o efektywności napojów energetycznych.

Do podobnych wniosków doszli naukowcy w metaanalizie „Safety issues associated with commercially available energy drinks”, gdzie stwierdzono, że zawartość guarany, tauryny czy żeńszenia w energetykach jest zbyt niska by mieć pozytywne oddziaływanie, natomiast zawartość kofeiny i cukru jest w nich wystarczająca, by przynieść szkodę naszemu zdrowiu [12].

Tak więc wysokie dawki tauryny (50 mg/kg m.c.) mogą działać korzystnie, ale rzadko występują w napojach energetycznych (w Monsterze czy Red Bullu jest to ok 1000 mg), z kolei ich interakcja z kofeiną również może mieć znaczenie – redukując jej negatywne efekty np. poprzez mniejsze podniesienie tętna niż w przypadku samej kofeiny [13].

Oczywiście jeśli chodzi o nadmiar cukru, kalorii i kofeiny podobne zarzuty można by wnieść przeciwko kawie, bo jeżeli zakupimy sobie w Starbucks dużą mokke (Grande Caffe Mocha, 473 ml) to również dostarczymy sobie niemal 50 g cukru i 180 mg kofeiny, czyli porównywalnie z klasycznym Monsterem.

Problemem może być to, że energetyki cieszą się rosnącą popularnością wśród osób młodych i aktywnych i o ile wypicie jednego od czasu do czasu nie powinno nam zaszkodzić (o ile nie mieszamy ich z alkoholem, lub nie mamy problemów sercowo-naczyniowych) to częste spożywanie dużych ilości może nieść ze sobą szereg negatywnych efektów, które raczej nie są warte pozytywnych korzyści… skoro takie same efekty możemy uzyskać przyjmując kofeinę, czy po prostu pijąc kawę.

Kawa kontra energetyki infografika

 

Źródła

  1. Shah, Sachin A., et al. „Impact of acute energy drink consumption on blood pressure parameters: a meta-analysis.” Annals of Pharmacotherapy 50.10 (2016): 808-815.
  2. Franks, Amy M., et al. „Comparison of the effects of energy drink versus caffeine supplementation on indices of 24-hour ambulatory blood pressure.” Annals of Pharmacotherapy 46.2 (2012): 192-199.
  3. Fletcher, Emily A., et al. „Randomized Controlled Trial of High‐Volume Energy Drink Versus Caffeine Consumption on ECG and Hemodynamic Parameters.” Journal of the American Heart Association 6.5 (2017): e004448.
  4. http://sercedlaarytmii.pl/news_pl_102_zespol-dlugiego-qt.html
  5. Shah, Sachin A., et al. „Effects of single and multiple energy shots on blood pressure and electrocardiographic parameters.” The American journal of cardiology 117.3 (2016): 465-468.
  6. Karadas, Muhammet, and Nilgun Seven. „The effect of different drinks on tooth color after home bleaching.” European journal of dentistry 8.2 (2014): 249.
  7. Namboodiripad, PC Anila, and Sumathi Kori. „Can coffee prevent caries?.” Journal of conservative dentistry: JCD 12.1 (2009): 17.
  8. Pinto, Shelon CS, et al. „Erosive potential of energy drinks on the dentine surface.” BMC research notes6.1 (2013): 67.
  9.  Souza, Diego B., et al. „Acute effects of caffeine-containing energy drinks on physical performance: a systematic review and meta-analysis.” European journal of nutrition 56.1 (2017): 13-27.
  10. McLellan, Tom M., and Harris R. Lieberman. „Do energy drinks contain active components other than caffeine?.” Nutrition Reviews 70.12 (2012): 730-744.
  11. Sankararaman, Senthilkumar, et al. „Impact of Energy Drinks on Health and Well-being.” Current nutrition reports 7.3 (2018): 121-130.
  12. Clauson, Kevin A., et al. „Safety issues associated with commercially available energy drinks.” Journal of the American Pharmacists Association 48.3 (2008): e55-e67.
  13. Warnock, Rory, et al. „The Effects of Caffeine, Taurine, or Caffeine-Taurine Coingestion on Repeat-Sprint Cycling Performance and Physiological Responses.” International journal of sports physiology and performance 12.10 (2017): 1341-1347.

Jestem technologiem żywności, pasjonatem aktywności fizycznej, dietetyki oraz wszystkiego, co krąży wokół ewenementu jakim jest obecnie branża fitness i wellness.